روکش های دندانی از جمله راهکارهای مؤثر در حفظ عملکرد، زیبایی و سلامت دندان‌های آسیب‌دیده یا درمان‌شده به‌شمار می‌روند. در میان انواع مختلف روکش‌ها، روکش‌های پی‌اف‌ام (PFM) یا Porcelain Fused to Metal یکی از رایج‌ترین گزینه‌ها در دندانپزشکی ترمیمی هستند. این نوع روکش ترکیبی از استحکام فلز و زیبایی پرسلن را در خود دارد و به همین دلیل طی دهه‌ها یکی از پرکاربردترین انتخاب‌ها برای ترمیم دندان‌های عقبی و جلویی بوده است.

در این مقاله به‌صورت کامل به معرفی روکش دندان PFM، مزایا و معایب آن، کاربردهای بالینی، طول عمر، تفاوت آن با سایر روکش‌ها و همچنین هزینه تقریبی آن در ایران خواهیم پرداخت. اگر به دنبال انتخابی مطمئن و ماندگار برای حفظ دندان‌های خود هستید، آشنایی با این نوع روکش می‌تواند مسیر تصمیم‌گیری شما را هموارتر کند.

روکش پی اف ام چیست؟

روکش های PFM (پرسلن متصل به فلز) نوعی روکش فلزی هستند که لایه ای از پرسلن روی آن ها ذوب شده است. این ترکیب باعث می شود که تقریباً به اندازه روکش های تمام فلزی بادوام باشند، اما از نظر زیبایی بسیار بهتر عمل کنند.

روکش PFM یکی از پرکاربردترین انواع روکش دندانی است که ساختاری دو‌لایه دارد:

• لایه داخلی فلزی: نقش اصلی در استحکام و دوام روکش را دارد و معمولاً از فلزاتی مانند نیکل-کروم یا کبالت-کروم ساخته می‌شود.
• لایه خارجی پرسلن (سرامیک): روی فلز ذوب می‌شود تا ظاهر طبیعی دندان را شبیه‌سازی کند و زیبایی لبخند حفظ شود.

این روکش‌، تلفیقی از دوام فلز و جذابیت بصری سرامیک است و به همین دلیل هم در دندان‌های جلو (برای زیبایی) و هم در دندان‌های عقب (برای مقاومت در برابر فشار جویدن) استفاده می‌شود.

مزایا روکش پی اف ام

• استحکام بالا:به دلیل وجود هسته فلزی در ساختار روکش، این نوع روکش مقاومت بالایی در برابر فشارهای ناشی از جویدن و ساییدگی دارد. به همین دلیل انتخاب مناسبی برای دندان‌های عقبی است که درگیر جویدن هستند.
• ظاهر نسبتاً طبیعی:روکش PFM دارای یک لایه پرسلنی است که رنگی شبیه به دندان طبیعی دارد و ظاهر دندان را تا حد خوبی بازسازی می‌کند. این مزیت باعث می‌شود بتوان از آن در دندان‌های جلویی نیز استفاده کرد، هرچند نه به اندازه‌ی روکش‌های تمام سرامیکی طبیعی به نظر می‌رسد.
•  مقرون‌به‌صرفه بودن:در مقایسه با روکش‌های تمام سرامیکی یا زیرکونیا، PFM هزینه کمتری دارد و به‌همین دلیل برای بسیاری از بیماران انتخاب اقتصادی‌تری محسوب می‌شود.

بیشتر بخوانید:روکش دندان جلو چگونه است

• دوام طولانی‌مدت:اگر به‌درستی نصب و نگهداری شود، روکش‌های PFM می‌توانند بین ۱۰ تا ۱۵ سال و گاه حتی بیشتر عمر کنند.
• موفقیت بلندمدت بسیار بالا:یکی از بهترین مزایای این روکش‌ها، پایداری و مقاومت آن‌هاست؛ مزیتی که کمتر ترمیمی می‌تواند با آن رقابت کند. روکش‌های PFM انتخابی مناسب برای بیمارانی هستند که به دنبال ترکیب زیبایی و دوام هستند. همچنین، برای بیمارانی که نیاز به بریج‌های بلندمدت دارند یا دچار دندان‌قروچه شبانه هستند، این نوع روکش یک انتخاب ایده‌آل محسوب می‌شود.

معایب روکش پی اف ام

• بخشی از ساختار دندان طبیعی شما از بین می‌رود:در حالت ایده‌آل، حفظ ساختار طبیعی دندان برای سلامت دهان و دندان اهمیت زیادی دارد. اما برای نصب روکش‌های PFM که دارای پایه فلزی هستند، دندان‌پزشک مجبور است بخش زیادی از دندان را بتراشد تا روکش به‌درستی جا بگیرد. با این حال، اگر به‌جای فلزات معمولی از پایه طلا در ساختار روکش استفاده شود، میزان تراش دندان کاهش یافته و بخش بیشتری از دندان حفظ می‌شود.
• ممکن است باعث التهاب لثه شود:روکش‌های PFM نسبت به سایر روکش‌ها احتمال بیشتری برای ایجاد التهاب لثه (ژنژیویت) دارند. ژنژیویت به معنی التهاب بافت لثه است که با علائمی مثل قرمزی، تورم، درد و خونریزی همراه است. اما پایه‌های طلا در این روکش‌ها عملکرد بسیار بهتری دارند، زیرا بدن انسان آن را بهتر تحمل می‌کند و بافت لثه واکنش منفی کمتری نشان می‌دهد.
• ممکن است به دندان مقابل آسیب برساند:در زمان جویدن، دندان‌های دو فک با هم تماس دارند. سطح پرسلن می‌تواند در طول زمان موجب ساییدگی دندان روبه‌رو شود، به‌خصوص اگر بیمار دچار دندان‌قروچه یا فشار زیاد فک باشد.

همچنین بخوانید:تفاوت کامپوزیت و روکش دندان

• لبخند کاملاً طبیعی ایجاد نمی‌کنند:اگرچه روکش‌های PFM ظاهر دندان را بازسازی می‌کنند، اما در مقایسه با روکش‌های تمام سرامیکی، نتیجه‌ی زیبایی کمتری دارند. با گذشت زمان و عقب‌نشینی لثه‌ها (که معمولاً به دلیل افزایش سن رخ می‌دهد)، ممکن است در لبه‌ی لثه خطی خاکستری رنگ ظاهر شود که هنگام لبخند زدن دیده می‌شود. این روکش‌ها برای افرادی که دچار تحلیل لثه هستند، گزینه‌ی مناسبی نیستند.
• امکان لب پریدگی پرسلن :در صورت گاز زدن یا جویدن خوراکی‌های بسیار سخت، امکان دارد لایه‌ی پرسلنی روکش دچار لب‌پریدگی یا شکستگی شود.

 نکته: امروزه با استفاده از تکنولوژی جدید، امکان استفاده از «پایانه پرسلنی» یا porcelain butt margin وجود دارد که در صورت عقب‌رفتن لثه، از نمایان شدن خط سیاه جلوگیری می‌کند.

مراحل ساخت و نصب روکش پی اف ام

در اولین جلسه، دندان‌پزشک وضعیت دندان را بررسی می‌کند تا مطمئن شود که روکش PFM گزینه مناسبی برای بیمار است. اگر دندان نیاز به درمان ریشه یا ترمیم گسترده داشته باشد، این اقدامات ابتدا انجام می‌شود. برای اینکه روکش به‌درستی روی دندان قرار گیرد، دندان‌پزشک باید بخش‌هایی از دندان را تراش دهد و به آن شکل استاندارد بدهد. در روکش‌های PFM، به دلیل ضخامت دو لایه فلز و پرسلن، میزان تراش نسبت به روکش‌های تمام سرامیک بیشتر است.

پس از آماده‌سازی دندان، از آن قالب‌گیری دقیق با مواد سیلیکونی یا دیجیتال انجام می‌شود. این قالب به لابراتوار دندان‌سازی ارسال می‌شود تا روکش متناسب با شکل و ابعاد دقیق دندان ساخته شود. در همین مرحله، رنگ روکش نیز انتخاب می‌شود تا با سایر دندان‌های طبیعی بیمار هماهنگ باشد. تنوع رنگ در لایه پرسلن باعث طبیعی‌تر شدن نتیجه نهایی می‌شود.

بیشتر بخوانید: جدید ترین قیمت روکش دندان ها

تا زمان آماده‌شدن روکش اصلی (که حدود ۷ تا ۱۰ روز طول می‌کشد)، یک روکش موقت روی دندان نصب می‌شود تا از آن محافظت شود و زیبایی موقتی حفظ گردد. در لابراتوار، ابتدا یک هسته فلزی برای استحکام ساخته می‌شود و سپس لایه‌ای از پرسلن روی آن پخته می‌شود. این دو لایه با حرارت بالا به هم جوش داده می‌شوند تا ترکیبی محکم و زیبا شکل گیرد

در جلسه دوم، دندان‌پزشک روکش نهایی را امتحان می‌کند تا از تناسب، ارتفاع، رنگ و تماس صحیح با دندان‌های اطراف اطمینان حاصل کند. اگر همه‌چیز مطلوب باشد، روکش با چسب دندان‌پزشکی دائمی روی دندان نصب می‌شود.

تفاوت روکش پی اف ام با زیرکونیا

۱. جنس و ساختار

• PFM: دارای یک هسته فلزی و لایه‌ای از پرسلن است که روی آن قرار گرفته.
• زیرکونیا: از ماده‌ای به نام زیرکونیوم دی‌اکسید ساخته شده که سرامیکی با استحکام بسیار بالا و بدون فلز است.

۲. زیبایی و شفافیت (Translucency)

• PFM: ظاهر نسبتاً طبیعی دارد، اما فلز زیرین ممکن است باعث تیرگی لبه لثه یا ظاهر مصنوعی شود، مخصوصاً در نور زیاد یا تحلیل لثه.
• زیرکونیا: بسیار زیبا و طبیعی‌تر است. به‌ویژه در نوع زیرکونیای شفاف (translucent zirconia) که نور را بهتر عبور می‌دهد و جلوه‌ای نزدیک به دندان واقعی دارد.

متن انگلیسی:

“Regular brushing, flossing, and dental check-ups are crucial to prevent any complications around the crown margins, such as decay or gum disease.”

ترجمه فارسی:

«مسواک زدن منظم، استفاده از نخ دندان و معاینات دوره‌ای دندان‌پزشکی برای جلوگیری از بروز مشکلات در اطراف لبه‌های روکش، مانند پوسیدگی یا بیماری لثه، بسیار حیاتی هستند.» miracle

۳. مقاومت و دوام

• PFM: مقاومت بالا در برابر فشار و جویدن دارد، اما ممکن است لایه پرسلن روی فلز دچار لب‌پریدگی شود.
• زیرکونیا: مقاومت بسیار بالا در برابر فشار و ترک‌خوردگی دارد و در مقابل لب‌پریدگی هم مقاوم‌تر است. انتخاب بسیار مناسب برای دندان‌های عقبی و بیمارانی با دندان‌قروچه.

۴. سازگاری با بدن (Biocompatibility)

• PFM: ممکن است در برخی بیماران حساسیت به فلز ایجاد کند. همچنین خطر التهاب لثه در لبه‌های فلزی وجود دارد.
• زیرکونیا: کاملاً بی‌اثر از نظر حساسیت‌زایی و بسیار سازگار با بافت‌های دهانی و لثه‌هاست.

۵. ماندگاری و عملکرد بلندمدت

• PFM: اگرچه دوام خوبی دارد، اما در بلندمدت ممکن است مشکلاتی مانند ترک خوردن پرسلن یا تغییر رنگ لبه‌ها ایجاد شود.
• زیرکونیا: ماندگاری بسیار بالا و عملکرد پایدارتر، بدون تغییر رنگ یا ساییدگی قابل توجه در طول سال‌ها.

۶. قیمت

• PFM: معمولاً ارزان‌تر از زیرکونیا است و انتخاب اقتصادی‌تری به‌ویژه برای ترمیم‌های عقبی محسوب می‌شود.
• زیرکونیا: گران‌تر است اما با توجه به زیبایی، دوام و سازگاری بالا، هزینه آن قابل توجیه است.

درباره تفاوت روکش پی اف ام با زیرکونیا در این مقاله کامل بخوانید

انواع روکش پی اف ام

روکش‌های PFM (Porcelain Fused to Metal) از نظر نوع فلز به‌کاررفته در زیرساز، در چند دسته اصلی تقسیم می‌شوند. انتخاب نوع مناسب روکش به عوامل مختلفی مانند بودجه، حساسیت‌های بدنی، محل دندان و نظر دندان‌پزشک بستگی دارد.

۱. PFM با آلیاژ پایه فلزی معمولی (Base Metal Alloys)

• ترکیبات: نیکل-کروم یا کبالت-کروم
• ویژگی‌ها: بسیار مقاوم، ارزان‌تر از سایر انواع
• معایب: ممکن است در برخی بیماران حساسیت ایجاد کند یا باعث التهاب لثه شود
• کاربرد: رایج‌ترین نوع، مناسب برای دندان‌های عقبی و بریج‌ها

۲. PFM با آلیاژ فلزات نیمه گران‌ ها (Semi-Precious Alloys)

• ترکیبات: حاوی مقادیر مشخصی از پالادیوم، نقره یا طلا به‌همراه فلزات پایه
• ویژگی ها: تطابق زیستی بهتر با بدن، زیبایی بیشتر، مقاومت مطلوب
• کاربرد: مناسب برای بیمارانی که حساسیت به فلز دارند یا به زیبایی اهمیت بیشتری می‌دهند

متن انگلیسی :

PFM crowns are strong and durable Dentists have been using PFM crowns for more than 35 years.

ترجمه فارسی:

روکش‌های PFM (پرسلن متصل به فلز) قوی و بادوام هستند و دندانپزشکان بیش از ۳۵ سال است که از آن‌ها استفاده می‌کنند.

۳. PFM با آلیاژ فلزات گران بها (High Noble Alloys)

• ترکیبات: حاوی طلا، پلاتین یا پالادیوم (حداقل ۶۰٪ فلز گران‌بها)
• ویژگی ها: بهترین سازگاری با لثه، کمترین احتمال حساسیت، زیبایی بالا، اتصال بسیار قوی به پرسلن
• کاربرد: برای دندان های جلو، بیماران حساس، یا افرادی که به دنبال بالاترین کیفیت هستند.

طول عمر روکش پی اف ام چقدر است؟

طول عمر روکش PFM معمولاً بین ۱۰ تا ۱۵ سال است، اما در صورت رعایت بهداشت دهان و دندان، استفاده صحیح، و انجام مراجعات منظم به دندان‌پزشک، می‌تواند حتی بیش از ۲۰ سال نیز دوام بیاورد. عواملی مانند دندان‌قروچه، تحلیل لثه، یا لب‌پریدگی پرسلن ممکن است باعث کاهش عمر مفید آن شوند. انتخاب نوع فلز پایه (معمولی یا گران‌بها) نیز نقش مهمی در پایداری و طول عمر روکش ایفا می‌کند.

مشکلات و خرابی های احتمالی روکش پی اف ام

• لب پریدگی یا ترک پرسلن
• نمایان شدن لبه فلزی روکش در اثر تحلیل لثه
• ساییدگی دندان مقابل به‌دلیل سختی سطح پرسل
• شکست چسب روکش و لق شدن آ
• ایجاد التهاب یا حساسیت لثه ای در اثر فلز پایه
• تغییر رنگ در لبه لثه (خط تیره یا خاکستری)
• واکنش آلرژیک به فلزات پایه (نیکل یا کروم)
• تراش زیاد دندان زیر روکش که ممکن است دندان را ضعیف کند

قیمت روکش دندان پی اف ام

هزینه روکش دندان PFM (پرسلن متصل به فلز) بستگی به عوامل مختلفی مانند نوع کلینیک، تخصص دندان‌پزشک و شهر محل درمان دارد و به‌طور میانگین بین ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۵٬۷۰۰٬۰۰۰ تومان برای دندان پایه و بین ۴٬۴۰۰٬۰۰۰ تا ۷٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان برای دندان پونتیک (در بریج‌ها) متغیر است.

آیا روکش پی اف ام برای همه مناسب است؟

روکش دندان PFM (پرسلن متصل به فلز) برای همه افراد مناسب نیست و انتخاب آن باید با توجه به شرایط خاص هر بیمار انجام شود. این نوع روکش برای افرادی که به دنبال دوام بالا و قیمت مقرون‌به‌صرفه هستند گزینه‌ای مناسب است، به‌ویژه برای دندان‌های عقبی که در معرض فشار زیاد قرار دارند.

اما برای بیمارانی که دچار تحلیل لثه هستند، یا به زیبایی بسیار بالا در ناحیه دندان‌های جلویی نیاز دارند، ممکن است انتخاب مناسبی نباشد؛ چراکه فلز زیر پرسلن ممکن است در گذر زمان به‌صورت خط تیره در لبه لثه دیده شود. همچنین، افراد دارای حساسیت به فلز (به‌ویژه نیکل یا کروم) نیز باید از این نوع روکش پرهیز کنند یا از نوعی با پایه طلا یا فلزات گران‌بها استفاده نمایند.

برای اطلاعات بیشتر: آیا روکش دندان تغییر رنگ می دهد؟

در نهایت، تشخیص اینکه آیا روکش PFM برای فرد مناسب است یا نه، باید توسط دندان‌پزشک و پس از بررسی دقیق شرایط دندانی و لثه‌ای بیمار انجام شود.

کلام اخر:

روکش پی اف ام (PFM) یکی از رایج‌ترین و پرکاربردترین روکش‌های دندانی است که ترکیبی از استحکام فلز و زیبایی پرسلن را ارائه می‌دهد. این روکش‌ها با دوام بالا و قیمت مناسب، گزینه‌ای ایده‌آل برای دندان‌های عقبی و جلویی محسوب می‌شوند، اما ممکن است باعث التهاب لثه یا نمایان شدن لبه فلزی شوند. عمر مفید این روکش‌ها بین ۱۰ تا ۱۵ سال است و مراقبت‌های بهداشتی نقش مهمی در افزایش طول عمر آنها دارد. انتخاب نوع فلز پایه و شرایط دهان و دندان بیمار در موفقیت درمان تاثیرگذار است. در نهایت، تصمیم‌گیری نهایی باید با مشورت دندان‌پزشک و بررسی دقیق شرایط بیمار صورت گیرد.